Het Noorse koninkrijk werd gesticht in de negende eeuw en bekeerde zich tot het christendom onder koning Olaf (995-1030). De plunderaars van kloosters werden toegewijde bouwers van prachtige stenen kathedralen in heel Europa. Normandische kruisvaarders introduceerden ook de Normandische kunst in het Midden-Oosten.
Bisdommen in Noorwegen
Het grote belang van de artistieke ontwikkeling in Noorwegen lag in de uitgebreide bouw van houten staafkerken, die in de twaalfde eeuw in het hele land plaatsvond. Tussen de elfde en veertiende eeuw werden ongeveer 1500 staafkerken gebouwd.
Hoewel er slechts 31 bewaard zijn gebleven (nog steeds een opmerkelijk aantal, gezien de houten constructies), zijn ze zeer representatief voor hun architectuur en decoratie.
Deze overgebleven staafkerken hebben deuropeningen en decoratieve details, zoals gebeeldhouwde bankuiteinden, stoelen, kisten, dierenkoppen, maskers en vele motieven. Ze geven een duidelijk beeld van de artistieke activiteiten in deze periode, in het bijzonder van de romaanse periode (de bloeitijd was tussen ca. 1080 en ca. 1210 in Noorwegen).
De relatief late bekering tot het christendom en hun verleden van plunderaars spoorden de Noorse koningen en bisschoppen aan om de Noormannen als toegewijde christenen te presenteren. Zelfrepresentatie door middel van kunst en christelijke symboliek was duidelijk aanwezig.
Normandische bisschoppen
Normandische bisschoppen speelden een prominente rol spelen in dit proces. Dit werd duidelijk na de bekering aan het begin van de elfde eeuw en de bouw van de eerste stenen kathedraal kort daarna, de St. Olav in Trondheim. Koning Olav had het christendom naar het land gebracht en de eerste bisdommen in Bergen, Oslo en Trondheim opgericht.
In 1104 werden de Noorse bisdommen onder het gezag geplaatst van het aartsbisdom Lund (in Scania, een deel van Denemarken); tot die tijd behoorde Lund tot het aartsbisdom Bremen. Noorwegen werd in 1153 een apart bisdom, met Trondheim als aartsbisschoppelijke zetel.
Aartsbisdom Trondheim
Het aartsbisdom omvatte de bisdommen Trondheim, Oslo, Hamar, Bergen en Stavanger en bisdommen in de gekoloniseerde gebieden, het eiland Man, IJsland, Ierland, de Hebriden en andere regio’s.
De Normandische veroveringen van Engeland, Sicilië en Normandië in de tiende en elfde eeuw kunnen niet los worden gezien van de stichting van deze machtige bisdommen in de twaalfde eeuw.
De bisschop was de winnaar van de economische, politieke en sociale veranderingen. De opkomst van steden, handel, de bourgeoisie en geld veranderde de rol van de feodale adel, en de bisschop vulde het politieke en militaire vacuüm op.
De Normandische kerkelijke kunst van de elfde en twaalfde eeuw toont de Europese migratie van kunst en kunstenaars. De dichtstbijzijnde parallellen van de Normandische kunst zijn te zien in Normandië, Engeland en Sicilië.
Conclusie
De staafkerken hebben eenvoudige kapitelen en voluutkapitelen versierd met (vechtende) dieren, planten, geometrische figuren, voluten en andere motieven die ook aanwezig zijn in de St. Étienne en La Trinité en de abdijen aux Hommes en aux Dames in Caen, allemaal gesticht en gebouwd door Willem de Veroveraar in de elfde eeuw.
Ook de kathedralen in Winchester, Durham en Canterbury getuigen van de overdracht van Normandische kunst naar Engeland. De bouwactiviteiten tijdens het bewind van de Normandische koningen in Sicilië vertonen dezelfde Normandische kenmerken, maar dan in combinatie met Byzantijnse, islamitische en regionale kunst. Machtige Normandische bisschoppen en Normandische koningen waren de initiatiefnemers van deze grootse bouwactiviteiten.
Abt Suger van Saint-Denis in Parijs was de eerste die in de twaalfde eeuw de Normandische prestaties uitdaagde. Opmerkelijk genoeg was de traditie van stenen beeldhouwkunst en architectuur tot de tweede helft van de elfde eeuw afwezig in de Noorse cultuur.
Binnen enkele decennia zouden Normandische stenen beeldhouwkunst en kerken grote delen van Europa domineren. Ambachtslieden uit andere Europese regio’s leidden hun Normandische collega’s op. Dit toont aan dat er al lang voor de oprichting van de EU sprake was van Europese samenwerking en integratie.
(Bron: M. Blindheim, Norwegian Romanesque Decorative Sculpture 1090-1210 (Londen 1965).