De twee oudste steden van Nederland zijn Maastricht en Nijmegen (of Voorburg?). Beide steden hebben gemeen, dat ze door de Romeinen zijn gesticht. Maastricht (Mosa trajectum) is vernoemd naar een doorwaadbare plaats aan de Maas, Nijmegen (Ulpia Noviomagus Batavorum) ontleent haar naam aan een nederzetting van de Bataven met een nieuwe markt (noviomagus) ten tijde van de regeerperiode van keizer Marcus UlpiusTrajanus (98-117).
St. Servaas basiliek
Maastricht was zelfs een paar eeuwen de eerste bisschopsstad van Nederland met St. Servaas eind vierde eeuw als eerste bisschop. Maastricht mag dan wel de eerste bisschopsstad zijn, Nijmegen was ruim vier eeuwen later ten tijde van Karel de Grote de eerste(en enige) keizerstad.
St. Servaas basiliek, de schrijn van St. Servaas
De Romeinen en Karel de Grote hebben in beide steden en directe omgeving hun sporen nagelaten. De Karolingische kapel in Mesch (Aken lag immers in de nabijheid), diverse fundamenten, een duiding op de Peutinger map, de bisschoppelijke residentie in de vierde eeuw en vele archeologische vondsten zijn een indicatie voor het belang van Nijmegen in de Romeinse tijd.
Museumkelder van Hotel Derlon in Maastricht met Romeinse fundamenten
In Nijmegen zijn de fundamenten van de Bastei, andere (archeologische) vondsten en eveneens een plaats op de Peutinger map aanwijzingen van het rijke Romeinse verleden.
Omdat Luik in de zevende eeuw de bisschopsstaf van Maastricht overnam, verloor de plaats aan betekenis. Haar stadsrechten verkreeg de stad in de middeleeuwen en het werd een belangrijke vesting-, handels- en naderhand industriestad.
De glorietijd van Nijmegen begon in de 8e eeuw ten tijde van Karel de Grote. Nijmegen was zelfs lange tijd een Palts (residentie) van Karel en latere Heilige Roomse keizers.
Jan van Goyen (1596-1656), zicht op de Waal en Valkhof., 1641. Collectie: De Bastei
De Duitse koning Hendrik VII verleende 1230 stadsrechten, vergelijkbaar met die van Aken. Tegenwoordig herinnert de Karolingische St. Maartenskapel aan deze tijd. De burcht Valkhof stamde ook uit deze tijd, maar is na vele eeuwen verbouwingen en renovaties tijdens de Franse tijd (1795-1813) afgebroken.
Tentoonstelling in de Stevenskerk
De verwoestingen ten tijde van de Franse (1672, 1795) en Duitse bezetting (1940-1945) is de stad weer te boven gekomen en de Stevenskerk is het symbool. Johan Maelwael, Johan, Herman en Paul Lymborch zouden trots zijn geweest op hun stad.
Tentoonstelling ‚Ver & Nabij Gebroeders van Lymborch X hedendaagse kunstenaars in de Stevenskerk