De Sacra Rota Romana is het oudste hooggerechtshof van Europa. Het Romeinse recht was de gezaghebbende tekst en het ius commune deed zijn intrede. Europees recht in de ware zin des woords.
Corpus iuris civilis
Er ontstond een nieuwe rechtswetenschap, gebaseerd op het Corpus iuris civilis. De ontwikkeling van het kerkelijk recht was vanuit administratief oogpunt belangrijker. Het pausdom hervormde de kerk tot een gecentraliseerd bestuursorgaan met een strikte juridische, administratieve en fiscale hiërarchie. Het kerkelijk recht werd steeds belangrijker naarmate de macht van de kerk toenam.
De paus besliste als hoogste rechter over steeds meer geschillen. De toename van het aantal zaken (niet alleen een fenomeen van de huidige Europese rechtbanken) leidde tot de functie van auditor, een geleerde jurist die over zaken besliste. De Sacra Rota Romana ontstond.
Het hof werd op 16 september 1331 door paus Johannes XXII ‘ingehuldigd’. De procedures werden geformaliseerd en op schrift gesteld. De auditor nodigde de partijen (vertegenwoordigd door procuratoren) en getuigen uit en speelde een actieve rol bij het verzamelen van bewijsmateriaal.
Notarissen deden verslag van het proces. De jurisprudentie van de Rota werd verzameld in de Quaestiones motae in Rota en Decisiones Rotae en was bindend voor de auditores. Vanuit dit perspectief ontwikkelde zich de communis opinio. De beslissingen van de Rota werden verspreid over heel Europa en waren gezaghebbend. Er zijn meer dan 250 manuscripten ontdekt.
Decisiones novae, antiquae et antiquiores
De belangrijkste verzameling jurisprudentie is de Decisiones novae, antiquae et antiquiores. Deze verzameling jurisprudentie werd in de 15e en 16e eeuw gedrukt. Alle Europese hooggerechtshoven en advocaten hadden deze verzameling in hun bibliotheek staan (bijvoorbeeld het Reichskammergericht en het Parlement de Paris).
De ontwikkeling van universiteiten en de toenemende macht van wereldlijke vorsten en steden leidden tot een groeiend belang van het wereldlijk recht. Na de opkomst van het protestantisme verloor het kerkelijk recht zijn prominente positie. Zelfs onder de katholieke vorsten van Spanje, Frankrijk, Oostenrijk en Portugal nam de invloed van de Rota af.
De Sacra Rota Romana
De Rota onderging in de daaropvolgende eeuwen verschillende hervormingen. De bevoegdheden van de Rota werden in 1746 hernieuwd en vastgelegd. Kwesties met betrekking tot het kerkelijk en burgerlijk recht betreffende de pauselijke staat en de stad Rome, en het hof van beroep van lokale Rotae (de pauselijke staat besloeg een groot gebied) bleven bestaan.
Een essentieel Europees aspect van de Rota was de Europese achtergrond van de auditors. Zij kwamen uit verschillende Europese regio’s, ex omnibus mundi partibus zoals dat heette.
De toenemende macht van de monarchieën leidde tot conflicten tussen de rechterlijke macht van de grote monarchieën en de Rota. Deze conflicten duurden voort tot de ontbinding van de rechtbanken aan het begin van de 19e eeuw.
Conlcusie
De Sacra Rota Romana speelde een prominente rol in de ontwikkeling van het ius commune en de Europese rechtsgeschiedenis, en haar geformaliseerde zittingen dienden als model voor de ontwikkeling van het procesrecht.
Na de Franse Revolutie en de Napoleontische oorlogen waren de Rota en het kerkelijk recht alleen nog relevant voor kwesties die de kerk aangingen. Toch blijft de Rota als Europees hof een referentiepunt voor de ontwikkeling van andere Europese hoven.
(Bron: ‚Prof. H.J. Becker, Die Sacra Rota Romana in der frühen Neuzeit‘ in Prof. L. Auer, Prof. W. Ogris, Dr. E. Ortlieb, ‘Höchstgerichte in Europa. Bausteine frühneuzeitlicher Rechtsordnungen’ (Cologne, 2007).